moth11

turit : cum nigrum albo mixtum femper fub albidum quiddam , & album nigro , femper fubnigrum quiddam obfcurum producat, ufquedum totus albus color in manifeftam

cant,revocantur. Ruhriadflavum continuaad- je^ione , refukant omnes illi colores , qui ad ruhrum nunc remifiius , nunc intenflus revocantur , ufque ad verum rubrum. Ru-

nigredinem , vel niger totus in albedinemj^ri ad cosrukum addttione omnes ii colores fuperinjefto identidem albo ampliori , &i.' tQ.N0C2inx.ut ,c^izuiintenflus 3.utremifiius ru- contraalbus totus in nigredinem fuperin-U/"a?»habent, revocantur. 'Denlc^Qccerulei jefto femper & identidem nigro ubetiotil ad nigrum additione , omnes ii colores cceru- convertatur. neque poflibile eft, exhis a- /<?/revocantur, qui adnigrum declinant. lium quempiam ex lucidis intermediumj Idemdicendumeft^er«^r/ f7(^<j/^«w, de

produci , cum fint colores oppofiti , qui me- dium npn admittunt. Sedjamadaiiospro- grediamur.

I . Albus cum flavo , fuhflavum aibo vici- num , flavus vero cum rubro , aureum five fuivum croceumve ; Ruber cum coeruieo purpureum, & coeruieus cumnigto fuhcccru- leum nigro proximum producet.

ruhriadnigrum ; dealhiad coeruleum , defla- viad nigrum, deflavi denique ad coeruleum additione. Non enim in omnibus idem eft album , flavum , rubrum , coeruieum , ni- grumimmutabiii&determinatograducon- ftitutum ; non in omnibus viride idem , au- reum idem , purpureum idem ; fed pro varia principalium quinque diftorum coiorum

Aibus cum rubro , colorem quem incar- j mixtura innumerce uniufcujufque fpecies e- natum , & ruber cumnigro/«<^/-2/?^r«»jadni-jmergunt; ut proinde iif c habeas , in quam- gredinem vergentem , utiinrubrisTuiipislnam colorum clajfem unumquemque adnu- patet,producet. imeres, quorum unufquifque nomenciatu-

3. Aibus cum cceruieo , ciwfra"*? coiori ramfuam exrebus,quibusinfunt,videiicet liaudabfimiiem ; flavusvero cum nigro y«-| ab eiementis,nubibus,aiuce,a mineraiibus, fcum, quem Leoninumy ocznt, argiliae fufcje metaliis,iierbis, floribus,ab animantibus,

4. Tandem flavus cum coeruieo, omnium nobiiiflimum viridem producet colorem ex omnibus fere intermediis conftitutum, quem unicumNaturaadiiominurn anima- iiumque recreationem intendifle videtur ; unde merito medium inter omnes colores locum occupat.

Atque exhac quadruplici colorum comhina- tione omnes reliqui fuam originem nanci-

voiucribus , pifcibus , reptilibus & infeftis, aliifque fortiuntur ; de quibus vide Artem noftram Magn. Lucis ^ Umhra ; in qua fol. 66 fufius aftum.

Hinc patet quoque, quomodo ex variaful- Sulphur phuris variis falihus mixti conco£iione , varii'""'^''",'' .

quoquediverhliimique colores)uxt2i gtmushabtt. liic propofitos emergant, & experimentis

Cap.V- adduftisfat fuperque patuit. Quibus qui-] nedignifTimum, caufas colorum ad oculum ExPer, demoftenfis, jamadc<?/or«w , quosapparin- demonftrans.

xxperimtn- Ad e^ ,quxdecom5inatio»e diftorum co- tummodo^/)/»j/'£'«j'efre, dicipoteft, cum ex

nii^eXrif. ^oru m diKimus , validius comprobanda , ta- mixturavera &reali,luminifquepromedii

le fumes experimentum. Accipe -vitra Cry- ratione tinfti proveniat.

y/d///Kfl,quinquedi<rtorum colorum generi- ! Eodemprorfusmodofehabere dico dia- ^omda hus tii^ila; alto, idefl, coloris experte Y\- phanas gemmas ^cvj^zWumo^x^Aho , chry- j*"""'^

tro : Ihvo ,ruhro ,cosruleo .nii^ro: invenies foprafum qui flavo , carbunculum qui ru-.2 ex unius vitri alteri fuperimpofitione , o- bro ,fapphirumquicoeruleo; nigerverouti mnes illas colorum fpecies quas in fche- \ tenebrofusefl, ita nullam gemmamhocco- mateprscedentedefcripfimus ,produci. Si lore imbutam generat. CryfiuUinus ux.i pu- itaque vitrum fiavum rui>ro fuperimpofueris, ta.m\ucem xmulztm , ita. qnoqmproprieco- Videbis eatranfpiciens objec^a omnia illi- ' lor dicinoyipote(i. Sapphirus vero eo colore co <3«/'e<? quodam co/ore fplendefcere; idemimbutus quo tingentes falino-fulphurei ewe.met per rjdium refiexum,fi Solis radiosvi-\^\)int\xs funt, quibus coagulatus fuit , tin- tra tranfeuntes in charta c<3»^/<::/j excf/^fm: gitur. Ci3/^«wc«/^.f ammoniacofaie, fulphure dum enim medium diaphanum tranfit, maximedefscatodecodtoquetinclusruber- chartam eo colore quo diaphanum efl, au- rimo colore rutilat. Sapphirus tinc^urS. vi- reoimbuit. Rurfus, fiflavum cosruleo /w;)o- trioli srofainpulcherrimumcosleflis colo- fueris, invenies omnia nitidifllma coloris ris cosruleum tingitur. Smaragdus ex flavi i^Q.ciQ virefcere ; fi VQno rubiitg c(sruleicon- & cceruleicoloris miftura reSultans virore y«w(^/(?>?cvitriremtentS.ris, omnia/>«/-£'«r<j- nitidiffimo fplendefcit; qualia itaque fue- ycfrecomperies: hocpafto, cceruleum cum rintfalina tingentiafuiphuri adjun<fla, ta- viridi , quem pavonaccurn vocant , colorem lis erit gemma, quae inde lapidefcit, de qvii-

exhibebis. S iy^tb albo ni<iricjns^u^Q.tim^o fueris, non aliusindecolor quamc/>/fr/c/«5 prodibit: hocpa6loper folaquinquediftis coloribus tinfla vitra omnium colorum mi- xturasexhibebis; experimentum non mi- nusjucunditateplenum , quam admiratio-

bus poflea. Patet itaque in gemmis cnlores non apparentestantum ejje, fed vera & rea~ les ex vera &reali tinftura ortos. Ex hifce jam progrediamur ad colores in vitrispotyg«' nis mnxime apparentes ex vana refiexione ri- fraiiionis caufatos.

Cap.Yl. d^^^Olores apparentes ii vocantur, \xt^\n-\ Quomodo Color in diaphanis angulofis, id S rimum,qui non ex opacorum mi- efi,vitristrigonis^ polyedris ,fiat.

^^--^xtorumque corporum fuperficiebus i (f\Uomodo colorum diverfitas in diaphanis profluunt, fed ex diverfis diaphanorum cor-\ ^^corporihus an^ulof.s , ideft , in trigonis ^ porummediisvifuidiverfimodeoccurrunt: qui ' polyedns cryjialhnisproducatur, magnainter quidemaplerifquehanc etymologiam for- 1 Philofophoscontroverfiaeft. Plerique nul- titifunt, quodexfe&fua natura /^^'«^i/^i- lamibicolorum f^fi/a^ewrealem ;fed pure fint, &nunchoc, nuncaliocoloreprofuc- j phantafticamefTe&i?Mdgi»d/-M?w,dumcon- ci differenti affluxu , difFerentique oculi | tentiofiusafferunt ,exiguafererumnatura- conftitutione fpeftentur , atque ideo non Ijurn peritia inftrudos efi~e , demonftrant.

Coioresap. veri & reales, fed imaginarii putentur. Nos parentes y^^^ quicquid dicaut Peripatetici , nullum narii , /ed coiorempure apparentem ejje lentimus ; led o- yeric^ rea- mnes veros efie colores , qui veras mixturaj

deiis rebus reconditiffimis naturse, quam ne a limine quidem falutarunt , difceptatu- ri : quiver6abditifiimaejuspenetraI.iapro- piusaccefferint, vei ipfa Natura magiftra atqueapparentiasfuscaufas& rationes in-[ &doftricealiuddicerecoguntur.Seduttan- tra fe contineant. Speftantur autem ut plu- ] dem lucis multiplicem fobolem ex tenebris rimum in iride , atque in avium nonnulla- ■ jn lucem producamus : Te, if&r,fcire ve- omniadii. rum, utianatum,columbarum,pavonum- lim, cryftaii/na corpora vitreaque non fecusJ^^j^^J"^)^ quepennis, indifFerentimarisnubiumque accaetera omnia mixcamineraliumcorpo-ftM^-ed-/*- Golore , in vitris trigonis , csEterifque corpo- ray^ij corporihus Saiino-mercurialihus '^'>"fl^-''ji^^t ""'' ribus cryftallinis polyedris ex varia lucis re; cumvitrum ex cineribus fale turgidis, reflexionerefultantes. Etprimoquidemi? cryftallinorumque corporum , faliumvide- colorihus invitrispoiygoms , deindeetiam de iicet, quorum nuilum eft , quod non dia- iis , qux in aviumpennisa^^ztetit, pari cur- phanum fit ,uti exMicrofcopiopatet. Hxc lu ratiQcinabimur. , vero corpufcuia quamvls in viire anguli ex'

tur, una brarum diverlitate opaca, eam coiorum Je- eum caufs, rtem rcferet , quam majores ant minores tkne! umbrae requirent , ipfis corpuiculis falinis per totum diaphanum difperfis , eum tum perlucemrefraftam , tumper varias opaci- tatis mifturam colorem in apertum du- cent , quem una cum difFerentibus opacita- tis gradibus corpufculum diverfa tindura poftulat. Sed \\xc in fequenti Figura demon- ftramus.

Sit prifma feu trigonum cryflaWnum R T S V X Y, radii Solis C E I N, oculus D I K H. In hoc duplexfitus rerum videtur , unus per radium rcflexum , qui res non mutat , nec infigura, neccolore, tametfi inverfas ex- hibeat , fitque quando res normaliter vi-

trum penetrant : alter per radium refraclum, atquehic resneque fitu naturali , neque eo- demcolore exhibet, fed nunc curvas , nunc ovatas, & denique omni colorum genere ad- ornatas: Solisenim F radius aut cujufcun- que lucis,ubi oblique in latus trigoni S T in- ciderit , is bis refraftus ad oculum D I K H revertitur,& quoniam hac refraftione mul- tum a priftino fuo vigore ob medii majorem minoremve profunditatem recedit ; hinc luxin hac diverfimode opacata fcedataque colores quoque nunc ad album masis, nunc adumbrofum magis tendentes refert. Vi- Undefla.

dentur autem in trigono tres principales/^,^^'/*Xr fupra memorati ^oii^xmvim , flavus , ruber^-viridu ^^' cceruleus , & exhismifti, viridis Sc purtfureusJ"''^""'*' exclulis aibo & nigro , utpote ad colores m- termediosconficiendos ineptis. Sicautem in trieono nafcuntur :

Atque ex hifce caufa colorum in trigono vi- treo , aliifque corporibus angulofis cryftal- linis patet, & alia non eft nifi primo an- guli Jolidi umbras projicientes , quibus lux per medium diverfimode denfum diverfi- mode refrafta , ac per«w^r<jj-varie modifi- cara, corpufculifquefalinis jequius diljjer- fis tjnfta.tottantifque colorum difcrimini- bus fe veftitam exhibet. Quje fi refte perce- peris , caufoi quoque in Iride , mari , caete-

rifque rebus elucefcentium colorum enoda- tashabebis. WA^Leclor , quje de hifce ci- tatoiac/j-& Umhne Lihro, uberi ratiocinio egimus.

Percepilli, ni fallor , LeB.or , ex prsce- dentibus , internum lumen feu calidum in-

tioriconfilioin/>e««a/-«wami6tumdeftinas- fe videtur. Cum enim hi fpirirus Salino-ful- phurei fubtiliflimi continuo exfpirent , ii intrapennarumconcavos canaliculos infi- nuati , ibidem ambiente aere condenfati, in

pennas abeunt, aliis & aliis continuo fucce- natum,quody«//>/:;«rA?(a'f«/-^vocatur, &uni-jdentibus: penn^everouti &y.[alina materia cuiquereiinexiftit, hujus, inquam, conco- {^varietingerite con^imwntm , itaquoque^y^J- ftionefua \2iUZcolorum oninmmf ontem es- !/wco/o/-i^wproIucisaIIapfuimbuuntur, & fe: Audifti quoquequami»«a/Ke/-w<:(?/omiproftrufturapennarumdifferentc. Sienim ^tomoia exhiheat Mercuria/is ille liquor z<«i3 yd/i;;i3 jpennjefulphurisaduftifuligineimbuantur, ^^^,^;^,^^ wiA'if«Jcpr/»ori^«.f,quosquinonvidit,utique ifient volucres nigrit ; fi falisnitri cOpiofa, '«^%««'^«- fcribenti mihi fidem non habebit : qui vero i camiicla ; fi ex candido seque ac nigro Vapo- ^es/I^Hn viderint,reinovitateattonitifatisadmirari Ireexcrefcant, alho-nigra volucres nafcen- avibus. non poflunt Caudam illam pavonis Chymici, \im, utipicae & hirundines. Si verb varise tam infolitis colorum fpeciebus corufcan- jfalium tindurx accedant , diverfcolores vo- tem : quomodoweroidfiat , primo poftexpe- flucres emanabunt.

, AtquedehifcenuIIa quidem controver- I fia eft. Sedquomodoin Pavonihus, Anatihus ©" i Columhis tam varia, inconftans & mutabilis co- \ lorum varietas addiverfum lucis allapfum pro- ^.ducatur , iftius nemo , quod fciam, adhuc I " ,, • ,• , "., jrationem veram & eenuinam reddidit. E- '^'^'^"nHm humcochean ceneo ^rnpofitum carhonihus ^ ^ ^^.^^ ^^^^^^^^.^^^ ^ paucis aperiam. Exf~ fuccenfis calefeceris , eccemoxtibi in ^ue- ; ^ 1^^^^^. i,,y„fj^odi pennarum, ope fmi-/r '^'- fafta matena talis emerget colorum vanetas, , ^^^^ infpeftione mihi innotuit , quod tZUrt- quahum m mundo major confpici non pot- 1 „^„^5 iIl2^L«^ tanta colorum varietal ra- nir.m 1 eft , ita lucidorum , ut cum iis , quos appa- 1 ^^^^^^^ ^ ^ f^ Pavonibus csterifque avibus '^ZZ rentes vocant, vix comparari queant. Qiis- .^nfpicus nafcantur , ex naturali pennarum ^ ^ ' ntutcaufahu)nsvci.Bicoeirecorpufculorum,^^^j^V^^^^^ filamenta Natura ita y<i/z«<7raw,qu3epriusinliquidoMercurioliu- j:;L_r.,:> „^e. j:„„i r...^ c, :

mido abfcondebantur,per coagulationem & exaltationem-^hxmhivz^oxeiai^kzm; dum e- nim vi caloris feparantur corpufcula , tum ecce terreftribus quifquiliis aut confumptis aut defidentibus, foli tingentes faliumjpiri- ius in fuperficiem elati primum dominandi amhitione infolefcunt, varioque confluxu tin- fti virtutem fuam per omnes psne colorum

difpofuit , ut & diaphanaj fint , & in angu- lofam formam trigonis vitreis haud abfi- milem concinnatae fint , quje omnia fmi- crofcopium luculenter demonftrat. Cum it2i(\\\eex\zrnstingentiumfalium miflura in angulofamformam hujufmodi pennae coalue- rint , idem in iis fit quod in trigono paulo antefieri docuimus, infinita illa colorum varietas ex innumerabili multitudine hu-

differentiasexerentesdemonftrant;utpro- • r j- ., i^r-,..,,.^, „.«:„o;«

. j f . j r *^ • julmodi pennarum aneuiolarum, unius in

mdenemo ian£Bmentisreputandusfit,qui ,, ^ . r xt-^^ ^^«r,,,-^;^ ^t-

, ^ , V , K. /1-2- alteram varia refractione , coniurgit ; at-

holce colores pure phantaiticos elle dicere „ j 1 r u^..^ ;^ ^^««ic ^

, ^ ^ . ^ .. . . r t. cme ^aeo h^nc ciuam colorum 1» penms a-

audeat. Suntenimvariitingentiumfalium J.^^^^^^^^^^^^ J^^^^j-^^^

fptntus VI plumbi Mercurio inexiftentes.qui y ^^^^^ quoniam hsc omnia in Itinerario

calons VI exaltati in fuperficie lucis inci- ^^^^^-^^^ \. Terreftrem Mundum amplius

dentisopetottamquevariasdiaorumc./.-,^^^^^^.^^*^ ^ ^^ ^^^^^^^ remittimus , ubi

rum differentias oftendunt ; uti enim diapha- ^ ^^ ^^^^ -^^^ ^ ^^^-^ ^ mineraliumgue colorihus

nifunt, ita corpufcula, unumalterifuper- pofita per qualemcunque tandem opacita- iem , nunc hunc , nunc illum colorem expri- munt , uti fupra de vitris iindis unum fi al- tert fupsrponas did:um fuit.

'VTOlucres fuiphure t^ faiihus turgere , inde : tis , eoldein coioresgenerari , qui in trigono CX.- ^ conftat, quod ex ftabulis & columbariis terifque polygonis produci , fupra oftendi- ingens nitri csterorumquefalium copia cx- \ mus ; ut vel hinc caufam coiorum genuinam trahatur. Cum iraque oieaceam , ut cum colligas.

Chymicis loquar , fuiphuris faiiumque por- \ AccipeSphteram vitream aqua limpidifli- tionem per excrementa e)iciant , fuhtiiiores ' ma. refertam , eamque ita exponito, ut ex verofaiium partes per urinam, qua carent, lipfa lumen Soiis incidens in oculum tuum exonerari nequeant, natura utique eas al- ' reflefti poflit. Sit Sphara B C D , ocuius E, ToM. II. i c AF

Experimenta varia colorum ex metallis mi- neralibufque corporibus emanantium.

j pXperimentum primum , quo oftendi- *-^tur , in quaiihet piia vitrea, aquea huila, rofcidis, iridis fontiumque falientium gut-

Cumitaquehiclumen bis refringatur , fe- mel in homogenio medio , reflexum tan- dem ad H pervenit , neceflario illud umbris medii fosdatum , anativafua claritate qua- fi in umbratilem quandam lucem degene- ratumoculotandemaccedit. Hanc itaque refratiionem multiplicem colorum caufam ejfe . indepatet, quodinKrubormultumvariet a rubore in D , utpote qui ad puniceum ver- gat in D remotiorem ab albo luci fimili, un- depluresquoque eum refradiones pati ne- cefTeeft. Prsterea radius SolisFinGinci- dens refringitur in H , hinc in I,& ex I in K, &hincdenique in oculumE. Videsigitur tanto colorem fieri umhrofiorem , quanto plu- res admiferit refrattiones incorpore aliquo dia- phano circulari , feu polygono ; ut proinde ex hoc experimento tota iridis & falientium fontium aquearumque guttarum bullarum- que ratio dependeat.

Tlamma T^Lamma fequitur colorem materia inflam- J- wa^i//^,'feuolei quocunque tandem co- loreimbuti. Si enim in fcutella quapiam arugineumcoloremaquievitic , feufpirituivi- nl probe commifcueris , prxparatumque humorem ellychniumque fimili colore imbu- tum accenderis, videbis non fme admira- tione flammam intenfo colore virentem;

quemfivitreaEphialje uvis plantifque Xnci-Esper. do colore depidaj indideris , illa in vicino pariete, aut candidatabulaintenfifllmivi- roris frudtus plantafque exhibebit. Nam cuprei vitrioli tinftura «erugini inexiftens, caloreexaltataflammamfimili flbi colore imbuet ; lux verb tinfta vitream phialam ) tranfiens , eam fimili quoque colore , viri- {demvero pifturam adhuc intenfiori colo- ; re viridi tinget. Si vero cinnaharim , oleo ^i^-^^^a probe commifcueris , accenfus liquor jn?"'?"''^''' I flamma intenfiflimi coloris rubedinem effi- ciet , cui fulphure admixto , ex rubore in cCEruleumcoloremmutabitur: eadem qui- tiamm» demflamma, fed pro diverfitate liquoris '*'''''*''• tinfti diverfum colorem acquiret. qu£ o- mnia ex diverfitate fpirituum falinorum varictinftorumdependent. Si tandem/«/i- Fiammtt gine fepia liquore mifla eilychnium oleum- '"'^''' que imbueris , ecce mox flamma exurget a- tro colore imbuta , qus 6c adftantes eodem colore.non fine admiratione & horrore fpe- I (flatorum vultus imbuet : unde in Magia na- \turali varii ftupendique effedlus produci i poflunt , quos alibi oftendimus.

T T T aris colorem in alhedinem mutes , flc ^ age : pulverem ex calce tartari , item exahimine & arfenicoalbo calcislixivio di- lutisreficcatifquein 2S liquefadtum conji- cies , & argenteo colore fplendefcet. Idem Coloris vs- fiet, fiaquaexMercuriorublimatofada &Sibur fale ammoniaco diluta per deliquium, infervarits hac enim aes ferrumque reftindlum argenteo 'j^ ^^*' colore imbuetm. SiYero plumhum nigrum in candidum coloremtranimui^teyelis , fic age: Ex arfenico albo , calce tartari , fale gem- mas&ammoniaco fiat pulvis, quem aceto perfufum feptem dierum fpatio macerabis, maceratumque adficcitatem decoques, cu- jus poUenfupraliquefaftum plumbum pro- jeiflus , magnum dabit in argenteis vafis fin- gendis fubfidium. Ignis vero virtute grada- tim ex ochrafit ruhrica in ollis novis luto cir- cumlitis exufta , eademque candefafta ace- toquereftinfta, purpureum colorem exhi- bebit. JEs cum fulphure combuftum in cin- nabarim degenerat; Spiritus vitrioli tingit ferrum in ass ; Sal ammeniacum tingit plum- bum in ftannum ; Colores figulorum , fi cum aliis colorum fpeciebus illiniantur, aliam differentis coloris formam acquirent , uti & genera chalcanthi : Calor enim mate- riam refolvit in fpiritus , falinaque corpo- ra fixa & exaltata ca/ore , obfcuros colores muko reddunt illuflriores.

Kdi.tin£iHram\eto pbilofophicam quod at- tinet , fcias ipfius colores effe quam maxi- meinftabiles & fubinde revertentes : nam ubi a tenebrofa nigredine per innumeros

Cap. VI. colores ad niveum ufque proceflit , fubico atra nofte omnia rurfus involvuntur , & de- indeexillanigredinenovi fubinde colores exorti in caudam pavoms primum , deinde in rubedinem Chymicis fruflra expetitam terminantur; denique novi, qui falfo er- f ore idem experti fimiles colores , & veris omni no fimiles mutationes, non fme cer- tafpew<jgi/?fm,perficiendi produxerunt. Si rationem quaeras hujus mirabilis metamor- phofeos, dico has mutationes ex refraSlione lucis interna , mde omnes colores generantur, ortum habere ; cum enim in prxdida ma- teria fimul exiflat denfum & fubtile , ex eo- rum miftione varias oriri refratliones neces- fe eft ; & primo quidem quod fubtile eft a denfo abforbetur , illaque putrefaftione partibus mire confufis mgredo luce veluti eclipfata nafcitur , & tunc ex ebullitione fpiritus confertim erumpentes nubibus to- tumilludvas cooperiunt; inde partes gros- fae fublimationis vi jam attenuatsc fubtili- busita mifcentur ut inde valde iniequalis exiftat lucis colorigena refiadio , abfumptis denique fpiritibus terra remaneat arida & iitibunda ; itaque avide fuum fpiritum re- forbendonova fermentatione novam parit nigredinem , dum partibus terreis jam fer-

mentatis attenuatifque cum fubtilibus ipet-E!iper> miftione fadla, novos faciat oriri colores, & demum ex perfefta miftura alhedinem igne fuo in ruledinem maturefcentem.

Orax Aurificumkandidus , asrukus redde- ^tur fi tricus urinaque fubaftus glafto tingatur : vel purpureus fit , fi intenfius tin- ftus fuerit. Sunt autem ex tingentihus in -ve- succorum getahilihus, fucci uvarum nigrarum, Ama-^S"^ ranti fanguinei , balauftiorum , polygoni »'''"*• coccigeri, femina heliotropii tricocci, quod primoaffriftufuocolorem viridem reddit, mox coeruleum purpureum chartis tingen- dis aptifilmum , folia quoque Cyperi feu Alcannse , quorum fucco Arabes jubas , cau- das equorum , pennafque ftruthionum in rubrum & flavum tingere folent. Integer Liberhktexendus foret, fi modum & ra- tionem , qua metalla , ofla, ligna , pennas, ' equi, canes.inomnis generis colores tingi poflint , oftendere vellem. Verum cum haec extra infticuti noftri limites fint, iis re- liftis , ad ea qus argumenti noftri propria funt , procedamus.

In quo detranfparentium lapldiitli gtmimnm^^uecaufa & origine, ^ primo quiiem de cryftallinarnmgeramarum, Je/W^e/i^Adamantum ortu agetur.

EX praecedentibus jam innotuit : eflJe Terrenum Corpus plenum metallicis fali- nifque fpiritihus falis , nitri , aluminis, vitrioli , qui Igne Suhterraneo in fubjeftis uni- cuiqueappropriatis glebisabrafi, & in exha- lationem aut vaporem iierfi, per intimas & pe- neinfenfibilestellurisfibras exaltati, ubi- cunqueterreftres portiones reperiunt pro- portionatas, ibi vimfuam in iis exerunt,qua tingendo , qua indurando. Si enim intra mon- tium latebras alicubi in glehasfale turgidas i»c/</(?rz«/, tumeccefubito, vcluti magne- tifmo quodam excitato partes fubtiliores ad partes confimiles confluunt , qua: cum fubtilifllimsc fint , & omnes diaphanae , has unitaeinlocoappropriato, fpiritu lapidifi- co iis infito , cooperante , in eam fuhfian- tiam cryftallinam , quam miramur , coale- fcunt.

Atquehaeceft origo& or/«5 omnium earum gemmarum quas Natura peHuftres & dia- phanas efle voluit : quae quidem nobilitate & excellentia ab ignobilioribus non nifi du- ritie8ctin£lura differunt: quantoenimfue- rintduriores & nobiliori colore tinctae, tan- ■ tb pluris fiunt. Durities vero non aliunde provenit, nifiexexquifitifi[ima partium u- nione&nexupeneinfeparabili, uti in A damantibus contingit , de quibus poftea. 7/»fl«r<iverbflavafeuaurea, rubra , cceru- TOM. IL

lea , purpurea , viridis , aliunde non fit, nifi ex variis falium tingentium , quas paulb an- tevariis experimentis oftendimus , fpecie- bus, caloris vi nunc in hunc , nunc in illum colorem exaltatis ; quae tindlura, ut variam falium mifcellam arguit, ita quoque ean- dem, veluti Solem umbra , variae virtutes & proprietatesconfequuntur: ita quidem ut minutiflimorum corpufculorum exquifita unio iis duritiem , tintlura vetb alia & alia differentes, quasin gemmisexperimur , z;i- res & proprietates conferat. Sed ut paul6 propius ortum gemmarum diaphanarum fcrutemur :

Quseritur iprimb.quomodo , quihufve mediis cryftallus nafcatur t Sunt qui volunt, cryftal- lum non nifi ex nivium iiquefaftarum pu- riflTimis, aquis , vi fpiritus coagulativi nafci, & nonnifi in frigidiflimisRegionibuspro- venire : utrumquefalfum efle, multipiex ex- Cryftailus perientia jam dudum oftendit ; cum non fo- T»n^um\^* lum in variis Europz locis , fed & in Indiis, Regionibus Africa , America, fub ipfo Torrids Zonsf^t^t tra<ftu conftitutis regionibus, magnam co- lidiffimis. piam cryftalli provenire, quotquot iiias Re- giones expiorarunt, narrenr. Refert Hifto- ^f v"'"" •!

ria Kegni Lhiles , efle iis in traCtibus , in tegra ctf. profunda quadam valle , quam Andium^*'''"*'''" juga difterminant, in media prsgrandis flu- minis infula ingentem rupem totam cry- C % ftaiU-

Se^. I. flallinam , in qua ab incolis paganis fanum integrum fit mira arte exfculptum, ex omni parte diaphanum : pariter ex m ontibus Lu- nxAfricx, Zonx Torridaj fubdits ingen- tem extrahi cryftalli copiam : quod & de Indis Orientalis Infulis Zeilano & Suma- tra referunt Orientalis Hiftorias Scriptores. Sed cum de hifce nuUum dubium effe pofTit aut debeat , ita his reliftis , ad ortus ejus cau- fam inveftigandam procedamus.

Inmontibus itaque, ubi plurimum pur- gatifiimifalis intra concava montium latet, fitut calore fubterraneo agente,alia falina corporapervaporemfalinum, & ab omni- bus aliis groflioribus partibus purgatifli- mum eleventur , quiper intimas , uti dixi, terrarum rimas exaltatus , ubi fympathi- cumillisfubjeftum reperit, ibidem etiam Naturs quodam interveniente magneti- fmo partium fimiliumadpartes fimiles at- tratftus confurgit, quxparanymphofpiritu coagulativo , dum miro conjugio copulan- tur , inde tandem cryjlallus illa diaphana ex unione diaphanorum corpufculorum nafcitur. Quod vero res ita fefe habeat,& quod expu- rijimofale {ia.t, experimento comprobamus.

Cryftallum ex fale conftare defascatifli- mo , fic explorabis.

eaeruleui, ruber, ■viri- dis in topa- z,io ,fapphi- ro , carbun- eulec^fmtt- ragdo na- fcantur.

Cryflallo in minutifTimum pollinem con- tufoadde duplum fulphuris , terantur in mi- fturam exaflam : hanc indito crucibulo, fex horarum fpatio igne reverbera , atque reverberatum equino fimo quatuordecim dierum fpatio digere ; deinde exemptum diftilla , diftillatione peradla , corpora fa- lina feparata, & frigore denuo condenfata, in fundo recipientis , inftar candidifiimifalis reperies : Ergo in id vi caloris refolvitur, ex quo ab originefua conftituebatur. Quod vero cseteris gemmis moUior fit , falis molli- ties caufaeft, qui pronaturafuautihumi- dus eft & fluxilis naturs ira partes partibus non ea duritie , qua aliae nonnullEficcioris naturae , confolidat : requiritur autem ad hanc cryftallogenefin locusproportionatus,ne vapor illuc delatus evanefcat , fed coUedlus omnifque efFugii nefcius , hunc quem di- ximus, humido veluti glutine quodam pro- portionato interveniente, eff eftum praeftet. Si porro vaporfalinus croco ferri tin^usiuent, congruamque fibi materiam naftus fuerit, eam in topazium aut cbryfolithum flavo colo- re fulgentem tinget, & duritie & tinfturae proprietatibus differentem. Si vero vitrioli ex cuprea gleba abrafi vapore mixtus fuerit , falina corpufcula minutiffima per infitum appetitum aowmtz. fapphirum cceruleo ccele- ftiquecolore fulgentem producet, & duri- tiem quidem cryllallo majorem , ubi & tin- fturam a vitrioli, utpote partiummagisu- nitivi , proprietate nancifcetur.

Atque hocpafto omnes^^wJW/S/^/^j'^/?;^?»^, qualefcunque tandem funt , falinis, a pri- J'"?'"''"''" mordjis luis , corpufculis conftant , quaepolt- mu uivir. ea variis falium fpeciebus commixtae, uti^*" "^*''" differentes tin£turas , ita duritiem quoque aliafque difFerentes virtutes , per diverfos caloris & concodionis gradus acquirunt. QnQm2.dimod.\xm&nimfalhumidoLocopofitum liquefaftum humeftat , ita i^»e torrefa£ium, & humiditate evaporata , aliam proprieta- tem ficcativam&aduftivamacquirit. Ovum ^^^f'»/''^ \)a.nter:leniter cotium liquidum , aiiam vir- ^^ „„>;;,, tutem habet , quam in duritiem excottum ; adeoque pro ignis vehementia uti diff eren- tem ftatum , ita & virtutes dilFerentes obti- net; &:in«riwd:patet, qusin temperato/«- nihominisczXote. citrina ef?icitur; in calore immodico febrientium inrubedinem verti- tur; in homine vero indigeftis per modicum calorem humoribus abundante , aqueum humorem exhibet. Vide if^or , quse ^e 17- Mirumex- rinacolorihus Librofecundo Artis Magna Lu-l"^'"' cis ^ Umbne, uberrime docuimus : ubi quo- queinvenies, quarationeexurina aliifque faiibus aqua praeparari poflit, qus igni fu- perpofita &in imaginesfuprapoflta evapo- rata innumeros in imaginibus chartaceis colores , pro varia lucis incidentia vifui oftendat ; qus colorum ex falibus genefis prorfus ad oculum yr.^'z{w<i'7to^n'^'iH, demon- ftratur.

Unica reftat hoc loco difficultas eno- ^damamtt danda , quae mirum in modum multorum ^^J^/*^*' vexavit ingenium, & eft indomita Adamantis natura. Quaeritur itaque , unde ei tantarum virtutum feminarium , quomodo in tantam duritiem , tantumque levorem coalefcat. Ada- ■^'''*»»'«* , mas omnium gemmarum Rex , lapis eit s.ex,magn9 inter cryftaliinas feu diaphanas eemmas^"'^"* f.

omnmm, five durjtiem, iive virtutes ipe-,„ pretio , dles, merito fuo nobiliflimus pretiofiflimus- *^*«>««- que : Unde afolisImperatoribusRegibus- que olim quam maxime tanquam Regii fplendoris fymboium appellatus fuit.

Olim a P/inio ob duritiem omnes eludere Plinius. malleorum i£lus creditusfuit : fed experientia -edfumeft, quotidiana iamdudum contrarium docuit, " ""^f"> .

^ r \\ r ■ r 1 Q • • ^-rr conterinon ■ ,

cum non iolum frangi , led oc m minutifn-f„^, ! mwm pollinem redigi poflit, quem & ob roil- vamvirtutem iiomini lethiferum multi epi- nati funt, at experientia docuit, id falfum es- fe. CUm in India horum lapidum foflbres ^*'/''"» ■ pierumque ne furti arguantur, magna copia Zmlethift'. innoxiedevorent, quos pofteadenuoege- ?•/»»» «i«^tf- 3' ftos tuto loco ad lucrum reponunt. Cxxm""^'^'"' ^ itaque lapides cufpidibus acutifTimis a Na- tura, inftrufti & devorati nihil vifceribus noxaeinferant, quanto minus fcobem mi- nutilfimam , tum humoribus ftomachi tum excrementisinteftinoruminvolutam noci- turam cenfebimus ? nihil itaque Adamas in fe , neque qualitatis internz nec externae i

inadaman- ^^[y /jdfcendente , talis aut talis ei Jigura in-

rundam de Qusritur itaque horum qenefis. Multi pu- tant, noctieri, eo quod Soli orienti vici-

niores fmt: ftupidiffimum fane argum en- iTx/fr. tum ; quafi vero folus hujufmodi refpeftus caufafithujusadmirandaEgenefios; an ne- fciunthujufmodimaleferiati homines, u- numquemqueinMundoIocum diverfo re- fpe(?i:u nunc orientalem, nunc occidenta- lem efle. Unde hoc argumento fcite fane probari pofTet , Regnum Decanum , ubi ma- joricopia&melioris notjc Adamantes Na- tura producit, cum refpeftu Malacca mul- tis horis occidentalior fit , contra omnem ufum &experientiamproferendisadaman- tibusincapax effe, non alia de caufa, nifi quod Malacca , ubi quoque eos produci di- ximus , orientalior fit , hoc auteih magis ad Occidentem vergat : hifce fe nugis in- volvunt ftupidi philofophaftri , dum infuffi- cientes ad philofophandum , abdirarum re- rum caufas inconfultius , atque illotis , ut itadicam ,manibus Naturs myfteria adire tentant.

Ubicunqueitaquein locis Itidiix fpiritus'''"'!*^^^' falini&y. purgatiffimo & maxime defscato onuf ada-* fale Ignis Subterranei vi per intimas mon- mantum tiumfibrasfA-fl//'ariopportunam rupem po- '^^''""'"'- rofamque, id eft, proportionatum locum in- tra rupis concava repererint, ibidem quo- que intra rupes multum/xi/^ari^wiya/ij- ab extrinfeco Solis , iis in locis ardentiftimi, Calore omni humiditate exuti copia repe- i^iatur ; prjeterea humido loci naturali , aut ro- f^da fubftantia intra porosrupium per inti- mas mojitium venas evaporato aut aliun- deinfinuato, atque veluti in guttas quas- dam refoluto accedente , fit , ut volatiles puriffimi izMs fpiritusjixis intra poros falis ibidem excodliffimi corpufculisy«»^i, para- nympho fpiritu coagulativo maxime con- currente , qui uti rainutiffimas falis puriffi- mi partes fixas cum volatilibus quam con- ftipatiffime in unum continuum corpus counit connedtitque , concurrente eodem in loco quoque aliqua fuhtiliffima pinguedi- «ijfpecie diaphano ceraforum gummi haud abfimili, quo & partes glutinis inftar com- padifilmae una cum fplendoris dote cora- municata , tandeminhanc omnium nobi- liftimam gemmam excrefcant.

Se^L I. rupes difta gravida eft, apte jungipoffint. Quia vero {meg/uiiiie quodam , quod c{\.hu- tnidum , & fme fpiritu coagulativo intentus effeftus produci minime poteft, hinc fpiri- tus/apiJificus,c[\xi fpiritibusfalinis ferefem- perindividuoconfortio jungitur,ubi humi- dumillud rofcidum repererit.tum ecce/^/ici illo Naturje conjugiofpirituum volatilium ium Jixis , mediante humido , tandem temppris fuccefluin Adamantisgemmam concrefcit, utique tanto compaftiorem duriorem^qu^, quanto partes falin^e fuerint minutiores , fubtiliores purgatiorefque. Atque hanc ego veram Adamantis genefm efle exiftimem.

Hyacinth. Accedit teftimonium Patris Hyacinthi de deMagiftr. Magiftris , IndiaE Orientalis Procuratoris, quiuti hujufmodi rupes infpexit, ita quse diximus, itafehabere,afleruit : obfervaffe enim fe pro amplitudirte foraminum aut poro- rumihidemnafci adamantes; vixunquam/»/^ magnitudinem excedentes , apparentibus adhuc concavis , ex quibus excavati fue- runt , & in porta quidem rupis inferiori ma- jores > in fuperiori verb minores. Addit ibidem, occulta rupis proprietate nafci fub- tiiiffimam quandam diaphani gummifpeciem qu2 coagulo mixta .fummum illumfplendo- rem , quem in Adamante miramur , eidem conciliat : frequenti quoque Indorum expe- rientiainnotuit, d^<jw<?«/^j rupi jam exem- ptos poft duprHm circiter annorum decurfum

denuo renafci : quod apprime iis qux de genefi adamantis diximus , congruic. Cum ex natura loci perpetuus fit dicftorum -ijolati- lium fpirituum ex intimis terrac vifceribus, calore exaltatorum halitus , qui intra locu- los porofi faxi conclufi , faxifque humido me- diante ibidem jundi, opus tandem novasfo- bolis partu , perficiunt.

Atque ex hoc ratiocinio luculenter patet, duritiem adamantinam dari ex falinis corpu- fculisquamdefsecatiftimis, & afpiritulapi- difico in arftiffimam unionem connexis; diaphaneitatem vero ipfis ex falinis corpufcu- lis (quae quidem quanto magis a fascibuster- renis purgati fuerint , tanto majorem trans- parentiam acquirunt) concedi ; lavorem ve- ro eximiumque ilhxm fplendorem acquirere ex memorato gummi fubtilifiimo vapore , plu- rimumcooperanteexterno Solis torridi x- ftu , quo rupes perculfse calorem ad opus conficiendum aptum concipiunt. Atquehae {unt conditiones, qu:e Adamantis gemmam omnium praeftantiflimam conftituunt , qui- bus cum reliquae cryftallinas gemmas , utiSc Boemici Hungaricique Adamantes careant, ita quoque quoad perfeftionem cum Indicis comparandae non funt. Qui plura de Ada- mante defiderat , con{u\2Ltfequentis Se^ionis Caput de Adamantihus, ubi de fculptura, fidti- tiis adamantibus , eorundemque emenda- tionibus,viribufque medicis pluribus agetur.

Tie Variis GgunSyformis & imagimbia , quibdi Natura lapides & gemmas triflruxit. SubneSlitur aliquid de figuris in Teftis Ovorum : nec non de Volucribus diSlatura ejfiEiis in ligno.

Cap.vm. ''1^'TUllum efl"e arbitror tam infenfatae' I ^y mentis , qui lapidofam Telluris cecono- "^ miam ingreflus altius , non fumma admirationerapiatur, dum videt, quanto ingenio & induftria in variis lapidibus, gemmifque iV^/«/-<a luferit, ita ut, quod in Vegetahilium Animalium^ue regno praftitit, idem in lapidihus , gemmis , praefticifl^e cen- fendafit. Siveenimco/orminplantis, her- bis, floribus, volucribus, animantibus, infe- clis, {iVQ^gurarum ,formarumque in omni- husvarietatemfjpeS.QS, lapidofum Resnum «i^T»2*-' ^" ""^^*' "S cedere videtur. Et lucufenter firiainde. apparct, Naturam Lithogenneticam idcm in S"''" effeftibus juxta Naturs gradus producendis intendifl"e , quod Vegetabilis & Senfitiva Naturain fuo;cum femper, quantum po- tuit&licuit, ailaborarit, ut quibus vitam & modum infimo illo repugnante Natura: gradu, indere non pofl^et; figuram faitem rapidofisgemmatifque foetibus fuis impri- mere non omiferit.

Et primo quidem i» lapidihus omnes honi Geometra partes explevit , dum eorum fu- perficies punftis , lineis atque omni figura- rumgenere non tantiim infignivit, ^d &

foiida corpora omni polygonorum genere adornata exliibuit. Nequehicejufdemfte- NMura tit induftria , fed aitius afliirgens , fua in -^''«»««*- gemmato regHocaslorum(inxittentoria,qux&: Soie , Luna , Steliis miro ordine veftivit . Deinde ad <?/»fica»/progrefla,flumina,fyl-°^"'*: vas , prata , montes , maria , ad exaftam profpeftivae amuflim in muitis lapidibusita depinxit , ut nuiiius Optici manum ultra fuam induftriam defiderare voluiflTe videa- tur. PiBoriam deinde fculptoriamque artempiHrix. compiexa , quidquid in rerum natura fenfi- bus obvium fit , deiineavit , in nonnullis quoque figurarum varietatem mira quadam exititii operis Scuiptura lufit. Quxomnia naturae iudibria ne leporis rantum venufta- tifquegratiadefcripfifle videamur , jam o- mnia&finguiaejusopera, prout in Lapi- dofaefubftantiaj regno fpeftantur, particu- iari ratiocinio,praefertim cum nemo hucus- que ex Piiyficis repertus fit , qui veras & genuinas tantarum pidurarum caufas expo- fuerit, expianandaduximus,a Geometricis figuris exordium fafturi.

I. Inveniunturitaque»('»»«//;igf«ifrtf /<i- infHei^ pidum, innumerispuniiis fignata: quosinter|^^*^'""

Cap.viu. noi\ immento connumerari ^oiTantJafpo- piinius. »jx Plinio diftus , & Sandajler , qui veluti in translucido llellarum fimilitudine radian- tes intus aureis fulgent guttis. Ophites colo- Diofcori. ribus&punftisvarius eft, unde Diofcoridi vJ]>i.<nyf^!^.Ammochyfus,c^tm ego eum la- pidem puto quem hodie;^<r»f«ri««w vocant, innumeris radiantem flellulis. Oflraciten coeruIeiE fubinde bullcE cingunt; Myrtdum magna verrucarum exafperat varietas. Ha- mattten fubinde fundo fanguineae, Lazuli la- pidem aureas guttae exornant. Marmor £- gyptium, ex quo Obelifci exfculpti funt, qua- druplici pundorum miftura , nigra , rubra, coerulea , alba , conllat, quo ad quatuor Ele- menta myftice fignificandaufi funt, ut in Oediponojiro oftendimus. Itaquidem,ut o- mnes ii lapidespun£lis in terjlin^i divetdco- loribus, ad hanc punftatorum lapidum clas- fem revocari poflint ; quorum cum infini- rusfitnumerus, ita hifce eum paucis tan- demindicafle fufficiat. z»pides& 2. Inveniuntur nonnuUi lapides , qui in- ntZT '' crefcentibus variae in gemmis maculis at- que verrucis linearum , multiplici duB.u , eo coloregemmamafficiunt, atque in iifdem femperapparentveluti a natura infitje, & haud fecus ac in plantis foliorum fru- dluumque numerum fervant & rationem. Lapidesfcijfiles , quos <tx}T^? vocant, non in- congrue 'TtoXvy^i^/Mi dicuntur, eo quod to- tum eorum corpus veluti ex lineis contiguis

compofitum videatur : hujufmodi funt Hie- matitum genera ; Mefe/eucus, qui mediam gemmam candidi diftinguit linea; Mefome- las, qui nigraelineas duftu fecatur, Ophicarda- /«wnigrumbinsecandidaelinejE includunt. Prajii genusitihvi^ interftinguitur lineis. Alius multis lineis veluti zonis ex- ornatur , unde TroAu^^av®- di- citur. Alii innumeris diftin- guuntur lineis, unde -TroAuyga/^- /,wi dicuntur. Ad hofce revocantur omnes multiplici ftriarum ordine,fuIcorum adin- ftar , a natura depidi lapides.

Dum ante nonnuUa luftra Tolfenfem agrum una cum Aluminariis officinis lu- ftrarem , in collem quendam incidi , in quo lapdum quoddam genus reperiebatur coeru- leum, Schijio baud ahfmile , in quo candidis iifque fubtiliffimis lineis , quicquid figura- rum excogitari poterat , a Natura dengna- tum reperiebatur. Unde objeftis moventi- bus cum admiratione potentias , dum fin- gularum duftus linearum attentius confi- derarem, , inveninon Graci tantum , fed ^ Latini Alphaleti literas omnes ; praeterea omnia fere edifimplicium fgurarum fchemata, quaJ Euclides in fuis elementis Geometricis demonftrat. Etquoniam res digna vide- batur , hic eo modo quo ea Natura for- marat , feparatim exempta , apponenda duxi.

Typm Lapidum lincatorum , qmin Lapide quodam Schiflorum e^emrej in Tolfenfi^ ^ ^ajfanenfi Jgro reperiuntur.

W2&figuras literarum, fchematumque C(?o-|ligere permifififet, certc quicquid ex Geo- weifricorwwdatiopericollegimus, ut mira metriade'angulis,triangulis,quadrangulis

hacNaturae induftria produfta miracula ex ornaremus. Si plures fcftinatio ad alia , col-

trapeziis , parallelis , colligi potuifTet , fa- cili negotio reperiffemus. SedntXf^orcu-

Secl.l. riofusexungueleonemcoUigat, hxcexin-j numeris pauca hic addenda cenfuimus.

Quaerituritaque, quomodo Natura tantam linearum •vartetatem proclucat ? Dico itaque, caufam effe.fuhjlantiam terrenam ; ex qua la- pis excrevit ; qu£B primo quidem argilla moUis , deinde oh Jiccitatem intervenientem varias rima^ egit ; quemadmodum ufu venit in lutulentis lacunis pkiviis prxcedenti- bus , quae calore Solis paulatim exficcats in innUmerasomnis generisrimas finduntur; ita quoque in hifce lapidibus , antequam fpiritu lapidifico indurarentur , accidifi"e cenfemus; quas rimas deinde gypfeus va- por, quolocusnaturaliterabundat, ingres- fuscondenfatufqueineam linearum in cos- ruleo candicantium varietatem , quam o- ftendimus , juxta rimarum duftus abiit , cu- jus rei veritatem fequens experientia me docuit.